Shakespeare: Ten oorlog of een schreeuw om vrede?

De kroon als symbool van de Macht
Het was een Titanenarbeid voor de Vlaamse Theatergroep De blauwe Maandag Compagnie (BMC): Vijf koningsdrama's van Shakespeare bewerken, vertalen en opvoeren. Drie avonden of één hele dag toneel! Met de agressieve titel: Ten Oorlog. En met het thema Macht.
Waarom koos de BMC voor de 'history plays' van Shakespeare? De groep was gefascineerd door het fenomeen Macht. Zij wilden de machtsdrift in hun toneelwerk centraal stellen en nagaan hoe deze tot onbegrensd geweldgebruik geleid heeft en nog leidt. Shakespeare (1564 - 1616) wist reeds dat het in de wereld, zeker in die van vorsten om de macht draaide. Hij liet daarom in Richard II, Hendrik IV,V, VI en Richard III de kroon, als symbool van de macht van hoofd tot hoofd gaan.
De BMC speelde Shakespeare's koningsdrama's,omdat ze nog steeds actueel zijn. De Poolse Theateronderzoeker, Jan Kott, zegt: 'Shakespeare is onze tijdgenoot'.

Inleiding op de voorstellingen
Voor stampvolle zalen, met veel jongeren, speelde zich Ten Oorlog in de moderne Rotterdamse Schouwburg af. Bij het binnenkomen worden we verblind door een felle schijnwerper. Als deze dooft, hebben we uitzicht op een toneel, dat aan alle kanten open is. Het bestaat uit trapsgewijs gelegde platforms die een Middeleeuws wereldbeeld suggereren. Daarboven hangt een grote Globe, de moderne werkelijkheid weergevend.
De belichting die scènes uit kan lichten speelt in deze kale ruimte een belangrijke rol. De, meest eigentijdse, kostuums, die de actualiteit van de drama's benadrukt, wordt een enkele keer afgewisseld met middeleeuwse out-fit.
Het taalgebruik in de drie zogenaamde 'Afleveringen' is zeer bijzonder. In de eerste twee horen we melodieuze, soms alledaagse vertalingen van de alexandrijnen van Shakespeare. In het derde deel, het meest emotionele, worden alle taalwetten overboord gegooid. Een soort Bronx-Amerikaans wordt daar afgewisseld met Nederlandse slang.

Korte inhoud van de voorstellingen

Aflevering I, met de titel: In de naam van de vader en de zoon toont in de aanvang Richard II, gekleed in lange rok, met zijn kind-koningin tegen hem aangeleund. Zij tooit zich met de metalen (!) kroon die van vorst tot vorst zal worden doorgegeven. Eerst aan Hendrik IV dan aan zijn zoon Hendrik V die in de oorlog tegen Frankrijk een 'man' wordt.
In Aflevering II: Zie de dienstmaagd des Heren draagt Hendrik VI, die meer filosoof dan koning is, de kroon. Zijn echtgenote, de Franse prinses, Margaretha di Napoli, neemt drastisch de macht over. Met haar wordt de strijd om wellust en sex heviger. Magaretha moet toezien hoe haar minnaar, eertijds vertrouweling van Hendrik VI, in stromen bloed verdrinkt.
In Aflevering III: Verlos ons van het Kwade, wordt ons een wereld getoond waarbij vergeleken Rome onder Caligula en Nero, heilig was. De mededingers naar de kroon schuwden voorheen noch leugens, noch moorden om aan hun machts- en seksuele driften te kunnen voldoen. Voor Edward the King, maar nog het meest voor Richard III zijn erotiek en het doden van mededingers naar de kroon een factor van macht geworden. De gebochelde en kreupele Richard III, hier Risjaar Modderfokker, liquideert zijn tegenstanders, zijn broer, Koning Edward, en zijn twee neefjes, de troonopvolgers. Als getuigen van hun dood drijven hun speeltjes in het voor dit bedrijf neergelegde waterbassin. Daarin zullen steeds meer slachtoffers verdrinken. Werd er in de voorgaande scPnes nog wel eens hartstochtelijk gelachen, bij de slotrede van Risjaar (door Jan Decleir) valt er een ijzige stilte in de zaal.

Het slot van Ten Oorlog
King Risjaar zit dan gekleed in jacquet, aan een klein tafeltje en kluift aan de botjes van zijn neefjes. Hij schreeuwt:

'Godbloddiemodderfucking ranzig rottenis
Of alabaster arms vol merg en innocense...
So blow it... modderfocking... virgin ass...
Vol suck my dick gedachten uitgekotst ...'

Hij weet zelfs nu nog het zusje van de prinsen te verleiden. In zelfmedelijden verlangt hij opnieuw naar de kroon:
'Give me another modderfokking horse! [...] Risjaar houdt van Risjaar. Ik hou van mij' (roept) 'Is hier een moordenaar? No. Yes I am' [...] 'O cruel world! Geen mens of dier that loves me! Who 'll cry for me, als ik ook zŠlf crepeer? (lacht) Yo, Modder Fokme, fokyou, fok us al...' [...] 'A horse! Mijn fokking kroon voor maar ‚‚n paard. Where is it, bloddie sodding smacking shit?'

Ten slotte valt Risjaar, moordenaar en kroondrager, uitgeput neer en roept zijn opvolger, Richmond aan.

Een persoonlijke reactie
De klacht van Risjaar tegen zijn moeder, die hem verschopt had als mismaakte, greep me aan. Ook zijn aanklacht tegen de wereld om hem hen die op hem spuwde. Hij sloeg harder en harder terug en deed daarmee als iedere geknechte die inziet hoe zijn onderdrukker in rijkdom en weelde leeft. Agressie en geweld zijn het gevolg. De onderdrukkers antwoorden met n•g meer geweld. Risjaar staat mijns inziens voor de onderdrukte, de slaaf die naar geweld grijpt tegen hen die de Macht hebben. Ook de onderdrukte wil Macht. Macht tegen Macht, dat is geweld, oorlog.

Het gaat in Ten Oorlog om de oorzaken van intermenselijk en politiek geweldgebruik en vandaar over Vrede.

Els Wierts-Boudewijn (Gendt), maart 1998

 
_____
menu | dDH