De black box, vol van liefde, geweld en vrede

De toneelvoorstelling Black Box naar de gelijknamige roman van de Israëlische schrijver Amos Oz (*1939), bewerkt en geregisseerd door Paul Binnerts, is in vele opzichten een must. Zeker voor diegenen die belangstelling hebben voor bijzonder toneel dat in symbolische beelden de hedendaagse vredespolitiek van Israël aan de orde stelt.

Een liefdesverhaal?
Op het eerste gezicht lijkt Black Box op een liefdesdrama.
Ilana Sommo is de exvrouw van Alexander Gid'on, oudmilitair, door zijn oorlogsverleden verzoeningsgezind en nu een beroemd wetenschapper. Ilana hertrouwt met de streng orthodoxe Jood, Michel Sommo. Deze weet tegen de zin van de zaakwaarnemer van Alex in, veel geld los te krijgen van Gid'on, dit zo genaamd voor de opvoeding van Boaz, de vrijheidslievende zoon van Ilana en Gid'on. Michel besteedt het echter aan de GrootIsraëlgedachte. Het gehele stuk zit vol heftige, soms zelfs gewelddadige conflicten. Ilana zegt terecht dat zij vergeefs de black box van hun leven analyseerden, maar alleen "giftige pijlen op elkaar afgestuurd hadden".

Als Ilana bij Alex, die kankeruitzaaiingen heeft, is ingetrokken om deze te verzorgen, wil Michel scheiden. Ilana, die zich tussen twee vuren bevindt, smeekt om begrip en stelt verzoening voor. Zij doet dat in een prachtig beeld: "Met z'n drieën liggen we in een breed bed, dat Boaz getimmerd heeft en als Alex kreunt dan kunnen wij, jij en ik, hem omarmen totdat hij het warm krijgt tussen ons in. [. . .] Want daar heb je altijd naar gehunkerd: verenigd te zijn met hem en mij. Eén zijn met z'n drieën".
U begrijpt het symbool van de Black Box in Israël. De vraag blijft: Is vrede mogelijk of een illusie?

De speelstijl
Zo'n bijzonder stuk komt tot zijn recht in een bijzondere speelstijl. De regisseur, Paul Binnerts, hanteert een zo genaamde epische speelstijl. Dat wil zeggen: de acteurs vereenzelvigen zich niet met de toneelpersonages maar vertellen aan het publiek wat dezen voelen en beleven. Zij richten zich tot de mensen in de zaal, die daardoor aktief betrokken worden bij het toneelgebeuren. Gedurende de gehele voorstelling blijven de acteurs op het podium. Dat is hier bijzonder belangrijk, omdat verleden, recent verleden en heden elkaar afwisselen en de spelers, zichtbaar voor het publiek, kunnen inspringen.

Het zaallicht gaat niet helemaal uit en mede door de verrassende, muzikale interrupties dromen de toeschouwers niet weg in een toneelillusie, maar blijven nadenken over alles wat zij horen en zien. Dus ook over de functie van al die stoelen! En over de drie elkaar overlappende gordijnen die ruimte scheppen en als het ware "meespelen".

De Black Box, vol liefde, geweld en vrede
Zonder dat U de voorstelling gezien hebt weet U al: Black Box is meer dan een alledaags liefdesdrama. Deze conclusie wordt nog versterkt als U, voordat de voorstelling begint, weet dat de literaire werken van Omas Oz: romans, essays en artikelen, vele kenmerken van politiek engagement vertonen en dat hij sympathiseert met de Vrede Nu Beweging. Maar Amos Oz moet ook gezegd hebben dat hij desnoods zelf de knop van de atoombom indrukt om vernietiging van Israël te voorkomen.
Over vragen gesproken? Tot lange tijd na de voorstelling zuilen vragen, die dit "liefdesdrama" bij U oproept, U en mij bezig houden : over do rol van de vredezoekenden en de orthodoxen, over de slachtoffers, over nieuwe wegen tot vrede enz.
Alle theatermakers van Black Box hebben het engagement van de auteur in hun fantastische voorstelling schitterend uitgebeeld.

Els Wiertz Boudewijn (Gendt)

BLACK BOX met o.a. Gijs Scholten van Aschat, Nelleke Zitman, Sabri Saad el Hamus, Reinier Bulder en Waldemar Torensma, Nog te zien in: november: Breda 10; Maastricht 11; Eindhoven 12; 's Hertogenbosch 13; Zaandam 16; Hoogeveen 17; IJmuiden 18; Deventer 20; Amsterdam 2330; december: Amsterdam 14; Utrecht 8.

 
_____
menu | dDH