18-10-2026 Het enige dat Europa kan verzinnen is nog meer wapens naar Oekraïne. Ondertussen zullen Russische ballistische raketten grote delen van de Oekraïense energievoorziening en verwarmingsinfrastructuur vernietigen. Waardoor de Oekraïense bevolking opnieuw een verschrikkelijke winter tegemoet gaat. Alleen serieuze diplomatie kan deze uitputtingsoorlog stoppen. Het probleem is: wil Europa dat wel?
Alleen diplomatie kan de uitputtingsoorlog in Oekraïne stoppen
Bob Deen en Tom Sauer vinden dat het roer om moet. Dat zeggen zij in een gesprek met Nathalie Huigsloot in HP/De Tijd. Bob Deen is Oost-Europadeskundige en directeur van Instituut Clingendael. Tom Sauer is hoogleraar internationale politiek aan de Universiteit Antwerpen.
Bob Deen en Tom Sauer zijn het erover eens dat meer wapens naar Oekraïne niet de oplossing is. Er moeten serieuze diplomatieke inspanningen komen om de oorlog te stoppen, vinden zij. Maar geen enkele Europese politicus probeert te praten met de Russische regering. We hebben volgens Tom Sauer alle redenen om de oorlog te stoppen. Humanitaire, economische en klimatologische redenen. Maar we doen zelfs niet de moeite, zegt hij.
Uitputtingsoorlog
Militair zit de oorlog muurvast. Het is een uitputtingsoorlog. Daarom vindt Bob Deen dat Europa een centrale rol moet spelen in een oorlog die zich in Europa afspeelt. Maar iedereen die een uitgestoken hand voorstelt krijgt felle kritiek. Alsof je daarmee de handdoek in de ring gooit. Volgens hem zijn afschrikking en druk goed te combineren met diplomatie. We lijken te denken dat praten met Rusland betekent dat we de Russen belonen voor slecht gedrag. Maar zo heeft diplomatie nooit gewerkt, zegt hij. 'Tijdens de Koude Oorlog onderhandelden we ook met de Sovjet-Unie, terwijl we het fundamenteel oneens waren. En die stap moeten we wat mij betreft nu snel zetten.'
Hoe werkt diplomatie?
Beiden vinden dat je oog moet hebben voor de veiligheidspercepties en -belangen van beide kanten. Zo werkt diplomatie. En alleen zo kan diplomatie werken. Dus als je zegt dat Rusland onze veiligheid bedreigt en dat we daarom moeten bewapenen, moet je je realiseren dat je daarmee een veiligheidsdilemma voor Rusland veroorzaakt.
Wij kunnen wel zeggen dat het Nederlands-Duitse leger in de Baltische staten defensief is. Maar de Russen herinneren zich natuurlijk dat ze tot twee keer toe via die grens door Frankrijk en Duitsland zijn aangevallen. Dus dat Nederlands-Duitse leger kan volgens Bob Deen door Rusland als zeer bedreigend worden ervaren. Diplomatie vereist dat je ook die ervaring herkent en erkent.
Oostwaartse uitbreiding van de NAVO
Tom Sauer vindt de oostwaartse uitbreiding van de NAVO na de Koude Oorlog een essentiële fout. We hebben geen moment stilgestaan bij de veiligheidsbelangen van Rusland. Terwijl de Russische regering ons meermaals gewaarschuwd heeft. Ook de toenmalige Amerikaanse ambassadeur in Moskou waarschuwde dat we die Russische rode lijn niet moesten overschrijden. We hadden rekening moeten houden met Russische veiligheidsbelangen, maar dat hebben we niet gedaan. Dat is wat diplomaten doen: zich inleven in de belangen van je tegenstander. Niet alleen in de belangen van je vrienden. Dat is makkelijk. Je moet je ook inleven in de belangen van de ander.
Inclusieve Europese veiligheid
Tom Sauer pleit ervoor dat we werken aan inclusieve Europese vrede en veiligheid. De gedachte van een 'gemeenschappelijk Europees huis' van voormalig President van de Sovjet-Unie Michail Gorbatsjov. Aan het einde van de Koude Oorlog verdween het Warschau Pact, maar bleef de NAVO bestaan. Dat had volgens Tom Sauer niet moeten gebeuren. Want een militair bondgenootschap als de NAVO kan in zijn ogen alleen bestaan bij de gratie van een externe vijand.
Hij pleit er daarom voor de NAVO te vervangen door een collectieve veiligheidsorganisatie waarvan ook Oekraïne en Rusland lid zijn. Hij realiseert zich dat dat voor veel mensen ondenkbaar klinkt. Maar zo'n organisatie kan wel een stabiele situatie in Europa opleveren. Concreet door bijvoorbeeld de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) verder uit te bouwen. 'Rusland zal altijd onze buur blijven. Dan kun je beter goede buren zijn dan slechte.'
Bob Deen zegt het vervangen van de NAVO door een collectieve veiligheidsorganisatie waarvan ook Rusland lid is, niet realistisch te vinden. Hij zegt ook het liefste pacifist te willen zijn. Maar pacifisme lastig te vinden wanneer de rest van de wereld dat niet is. Hij blijft afschrikking daarom noodzakelijk vinden. Maar je moet afschrikking wel combineren met diplomatie, vindt hij.
Oekraïense bevolking betaalt een hoge prijs
Beiden benadrukken dat de Oekraïense bevolking een enorm hoge prijs betaalt. Oekraïners gaan opnieuw een verschrikkelijke winter tegemoet, voorspellen zij. Russische ballistische raketten zullen grote delen van de Oekraïense energievoorziening en verwarmingsinfrastructuur vernietigen. Dit kunnen we alleen met serieuze diplomatie stoppen. Beiden denken dat het mogelijk is met Rusland een akkoord te sluiten over vrede en veiligheid. Als we tenminste bereid zijn 'serieuze diplomatieke inspanningen' te leveren. En daar ligt volgens hen het probleem. Gaan die serieuze diplomatieke inspanningen er komen?
Bron: HP/De Tijd